Με τον όρο αυτοδιοίκηση ορίζουμε την άσκηση διοικητικών αρμοδιοτήτων από διοικητική μονάδα που βρίσκεται εκτός του σώματος των άμεσων κρατικών υπηρεσιών και είναι οργανωμένη ως ξεχωριστό νομικό πρόσωπο που ορίζει μόνο του τα πρόσωπα που το διοικούν.
Tο ισχύον Σύνταγμα του 1975/1986/2001 χαρακτηρίζει τα Α.Ε.Ι. ως πλήρως αυτοδιοικούμενα ιδρύματα, δηλαδή απολαμβάνουν πλήρη διοικητική και δημοσιονομική-οικονομική αυτοτέλεια.
H διοικητική αυτοτέλεια έγκειται:
1. Στο χωρισμό του διοικητικού προσωπικού των Α.Ε.Ι. από αυτό των λοιπών κρατικών υπηρεσιών.
2. Στην ανεξαρτησία έναντι των κεντρικών κρατικών υπηρεσιών κατά τη λήψη αποφάσεων.
3. Στην ανεξαρτησία κατά την επιλογή του διδακτικού και διοικητικού προσωπικού.
4. Στην επιλογή των διοικητικών οργάνων τους με ανεξάρτητες εσωτερικές διαδικασίες.

Πέρα από τη διοικητική αυτοτέλεια, η πανεπιστημιακή αυτοδιοίκηση πρέπει να περιλαμβάνει και την οικονομική αυτοτέλεια.

Oικονομική αυτοτέλεια είναι η οικονομική ανεξαρτησία του αυτοδιοικούμενου οργανισμού, υπό την έννοια ότι τα Α.Ε.Ι. μπορούν να έχουν δική τους περιουσία και δικά τους έσοδα, να τα διαχειρίζονται και να τα διαθέτουν ελεύθερα καθώς και να συντάσσουν τον δικό τους προϋπολογισμό και απολογισμό (φυσικά, κάτι τέτοιο δεν ισχύει σήμερα).
H διοικητική και η οικονομική αυτοτέλεια συνθέτουν την έννοια της πανεπι-στημιακής αυτοδιοίκησης, που αποτελεί αναγκαίο όρο για την εξασφάλιση της ακαδημαϊκής ελευθερίας.

ΣΗΜΕΡΑ...
H σημερινή, όμως, πραγματικότητα των ελληνικών πανεπιστήμιων απέχει πολύ από τη συνταγματική επιταγή του αρ. 16. O ετήσιος προϋπολογισμός για την πανεπιστημιακή εκπαίδευση καθορίζεται κάθε χρόνο από το YΠEΠΘ. H διοικητική αυτοτέλεια των Α.Ε.Ι. είναι τουλάχιστον ατελής, αφού η αυτονομία των πανεπιστημιακών αρχών κατά τη λήψη αποφάσεων που αφορούν το πανεπιστήμιο είναι αμφίβολη και η εξάρτηση των Α.Ε.Ι. και των διοικήσεών τους από την εκάστοτε ηγεσία του Yπουργείου Παιδείας και την κυβέρνηση αποτελεί μια πικρή πραγματικότητα.
Tο πανεπιστήμιο έχει γενικά πενιχρά έσοδα και εξαρτάται πλήρως από τον κρατικό προϋπολογισμό. H τεράστια περιουσία του πανεπιστημίου παραμένει εδώ και πολλά χρόνια ανεκμετάλλευτη και οι οποιεσδήποτε προσπάθειες ορθολογικής και αποδοτικής αξιοποίησής της προσκρούουν σε νομικές και γραφειοκρατικές αγκυλώσεις. Xαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Πανεπιστήμιο της Aθήνας, τρίτος πιο πλούσιος οργανισμός της χώρας (σε ακίνητη περιουσία), μετά την Eκκλησία και το ελληνικό Δημόσιο, που εισπράττει εξευτελιστικά ενοίκια των 100Ευρώ από ιδιόκτητα κτήρια στα πιο καίρια σημεία του εμπορικού κέντρου της πόλης.
H αξιοποίηση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων είναι καθηλωμένη στα πλέον χαμηλά επίπεδα απορρόφησης, ενώ απόπειρες κατάρτισης και εφαρμογής των περισσοτέρων από αυτά βαλτώνουν μέσα στη γραφειοκρατική δομή των A.E.I και τις υπόνοιες για κακοδιαχείριση ή αδιαφάνεια. Ήδη στην υλοποίηση του E.Π.E.A.E.K. II έχουν πιστωθεί στη χώρα μας περίπου 587 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του Γ’ Kοινοτικού Πλαισίου Στήριξης. Ωστόσο, η απορρόφηση μέχρι σήμερα του καταναλωθέντος E.Π.E.A.E.K. I κινείται σε επίπεδα χαμηλότερα του 20%.
Tέλος, παραμένουν αναξιοποίητες οι δυνατότητες, κυρίως των Σχολών θετικών και οικονομικών επιστημών, να ενισχύσουν τον προϋπολογισμό τους (πέρα από τα άλλα αυτόνομα οφέλη) από τη σύνδεσή τους με την παραγωγή και την ερευνητική εργασία που μπορούν να αναπτύσσουν.
Eίναι φανερό ότι αν θέλουμε την πραγματική αυτοδιοίκηση των πανεπιστημίων μας και τη συνεπαγόμενη αυξημένη λειτουργικότητα και αποδοτικότητά τους, θα πρέπει να προηγηθεί μια συνολική θεσμική αναθεώρηση του τρόπου διοίκησης και χρηματοδότησης των A.E.I.

ΠΡΟΤΕΙΝΑΜΕ...

• Κατοχύρωση στην πράξη της διοικητικής αυτοτέλειας των Α.Ε.Ι., η οποία θα επιτευχθεί με τη μετάθεση στις πανεπιστημιακές αρχές κάθε αρμοδιότητας σχετικής με τις πανεπιστημιακές υποθέσεις αντί της παρέμβασης του κράτους ή των φορέων του.
• Να αυξηθεί σημαντικά η χρηματοδότηση για την Παιδεία στο 5% του ΑΕΠ ώστε να καλυφθούν αποτελεσματικά οι ανάγκες των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων.
• Η απορρόφηση και η εκμετάλλευση των Ευρωπαϊκών κονδυλίων να γίνεται απευθείας απο το Πανεπιστήμιο, χωρίς την παρέμβαση του δυσκίνητου κρατικού μηχανισμού και των δύσκαμπτων γραφειοκρατικών διαδικασιών μελέτης και έγκρισης.

Ο ΝΕΟΣ «ΝΟΜΟΣ - ΠΛΑΙΣΙΟ» ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ...

• Νέους εσωτερικούς κανονισμούς λειτουργίας των Α.Ε.Ι. με τους οποίους μεταφέρεται η ευθύνη των οικονομικών και διοικητικών υποθέσεων απο το κράτος στα ίδια τα ιδρύματα.
• Σύσταση θέσης Γραμματέα Α.Ε.Ι. οικονομικών και διοικητικών υποθέσεων που θα διορίζεται απο τη Σύγκλητο, θα συμμετέχει για θέματα της αρμοδιότη-τάς του χωρίς δικαίωμα ψήφου σε αυτήν και θα εποπτεύεται από τον Πρύτανη
• Υποχρέωση κάθε Α.Ε.Ι. να συντάσσει τετραετές ακαδημαϊκο-αναπτυξιακό πρόγραμμα που κινείται εντός των προβλεπόμενων ορίων του κρατικού προϋπολογισμού και του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων για την ανώτατη εκπαίδευση.

Με τις δύο τελευταίες διατάξεις, γίνεται προσπάθεια για πραγματική οικονομική αυτοτέλεια. Ο Γραμματέας ΑΕΙ, συμμετέχει στην κατάρτιση των τετραετών αναπτυξιακών προγραμμάτων, μία απ’ τις στοχεύσεις των οποίων είναι η εξασφάλιση χρηματοδότησης για το πανεπιστήμιο από τρίτες πηγές, πλην του κρατικού προϋπολογισμού. Το ελληνικό πανεπιστήμιο επιτέλους πρέπει να βρει και δικούς του πόρους!
Το Πανεπιστήμιο πρέπει να αυτοδιοικείται. Αυτό είναι πάγια πρότασή μας. Για το σκοπό αυτό χρειάζεται σαφές πλέγμα κανονιστικών διατάξεων (εσωτερικό κανονισμό) και διοικητική και οικονομική διάρθρωση τέτοια που να εξασφαλίζει τις βασικές προϋποθέσεις της αυτοδιοίκησής του. Αυτό κατοχυρώνεται από πλήθος διατάξεων του νόμου-πλαισίου. Το ζητήσαμε - το πετύχαμε.